بازار تجریش تهران؛ تماشای شهر از قلب تاریخ

تقریبا پنج سال پیش بود که اتفاقی پایم به بازار تجریش باز شد، چطور؟ از سرکار بر‌می‌‌گشتم و خسته‌و‌کوفته اما پر انرژی به هدف خریدکردن پس از دریافت اولین حقوق ماهانه‌ام، از ایستگاه مترو تجریش پیاده شدم و مغازه‌های راستۀ خیابان را یکی‌یکی طی کردم تا خودم را در ورودی بازار تهران و شلوغی مغازه‌ها و مردمی که این‌طرف و آن‌طرف می‌رفتند، دیدم.

تقریبا به‌خوبی خاطرم هست که از کشف نا‌خواسته‌ای که کرده بودم هیجان‌زده و خوش‌حال، همگام با راستۀ بازار حرکت می‌کردم و در‌حالی‌که چشم‌هایم از این پرسه‌زنی برق می‌زد، به آن همه رنگ‌و‌بو، آن‌هم وسط تهرانی که برایم همیشه همراه با افسردگی و خمودگی بود نگاه می‌کردم.

بازار تجریش کجاست؟
بازار تجریش دقیقا در میدان تجریش و جنب امام‌زاده صالح واقع شده است.
بهترین مسیر دسترسی به بازار تجریش کدام است؟
باتوجه‌به شلوغی خیابان‌ها و مسیر منتهی به میدان تجریش و طبعا بازار آن، بهترین راه رسیدن به بازار تجریش استفاده از خط کهریزک-تجریش مترو و خط اتوبوس بی‌آر‌تی راه‌آهن- تجریش است.
از بازار تجریش چه چیز‌هایی می‌توان خرید؟
در بازار تجریش می‌توان از انواع خوردنی‌های خوشمزه مثل ترشیجات و ادویه و آلوچه تا انواع پوشاک و کیف و‌ کفش تا لوازم خانگی و آشپزخانه و صنایع دستی و زیورآلات پیدا کرد و خرید

بافت قدیمی بازار سنتی تجریش مرا کنجکاو‌تر کرده بود که تا ته راسته و همۀ پیچ‌و‌خم‌هایش بروم و بدانم بالاخره به کجا می‌رسم. می‌توانم بگویم بالاخره به جای هیجان‌انگیزی رسیدم که اصلا انتظارش را نداشتم؛ اما به همۀ کوچه‌پس‌کوچه‌های قدیمی منتهی به بازار هم حسابی سرک کشیدم تا روزی قسمتم باشد این‌جا، در مجله گردشگری علی‌بابا، از دیده‌ها و تجربۀ خرید هیجان‌انگیزم در تهران بگویم.

بناهای تاریخی تهران

آدرس بازار تجریش

آدرس بازار تجریش خیلی سر‌راست است: تهران، میدان تجریش، جنب امام‌زاده صالح.

لوکیشن بازار تجریش روی گوگل‌مپ

بازار تجریش،تاریخ مصور تهران

این بازار جزو بازار‌های قدیمی تهران است که فضای سرپوشیدۀ آن و سر‌راست‌بودنش از مزیت‌های این بازار سنتی تهران محسوب می‌شود. بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی که به تهران سفر می‌کنند حتی برای گشت‌و‌گذار میان حس و‌ حال ایرانی، حتما سری به این بازار زیبا و پرقدمت می‌زنند.

بازار تجریش،تاریخ مصور تهرانبازار تجریش، در شمال تهران و محلۀ تجریش و شمیرانات قرار دارد و دقیقا دسترسی مستقیم به میدان تجریش و متروی تهران (ایستگاه تجریش) دارد. بازار سنتی تجریش در واقع دو محلۀ قدیمی سرپل و تجریش را به هم وصل می‌کند و همچنین این بازار ازطرفی به ورودی امامزاده صالح و از طرف دیگر به تکیه بازار که معماری جالبی دارد و خیلی هم تاریخی است، می‌رسد.

بارگاه مقدس امامزاده صالحبازار تجریش تقریبا ۴۰۰ باب مغازه یا حجره را در خود جای داده که نام هرکدام از این حجره‌ها هم با خط خوش نستعلیق روی کاشی فیروزه‌ای‌رنگی بالای مغازه نوشته شده است. هرچه در طول شبانه‌روز به عصر نزدیک‌تر می‌شویم یا حتی ایام تعطیل و مخصوصا قبل عید سال نو، بازار تجریش تهران حسابی پرجنب‌و‌جوش و شلوغ می‌شود به‌طوری‌که به‌قول معروف جای سوزن‌انداختن ندارد!

وقتی در روزهای پایانی سال و قبل نوروز، اطراف میدان و بازار تهران قدم می‌زنید علاوه بر غلغلۀ مردم اطراف مغازه‌ها برای خرید سال نو، حاجی‌فیروز‌های تنبک و دایره به دستی را می‌بینید که میان جمعیت، خبر از آمدن سالی نو می‌دهند.

بازار تجریش

دست‌فروش‌هایی که بساط ماهی سفرۀ عید و سبزه‌های جور‌وا‌جور، تخم‌مرغ‌های رنگی و هرآنچه برای سفرۀ هفت‌سین نیاز دارید پهن کرده‌اند، در کنار ترافیک سنگین تجریش در این ایام حسابی سر‌و‌صدای زندگی را بالا برده‌اند!

بازارهای تهرانبازار تجریش تهران نه‌تنها یک محلی برای کسب‌و‌کار محسوب می‌شود بلکه به‌خاطر قدمت و بافت محلی آن، یک مرکز فرهنگی و اجتماعی خیلی مهم در تهران است که ازطرفی بازار است و ازطرفی کنار مساجد و امام‌زاده و تکیه و شهرداری قرار دارد و حتی به جرئت می‌توان آن را یکی از جاهای دیدنی تهران دانست.

به‌خصوص بعد از آنکه بازار سنتی تجریش را بازسازی کرده‌اند، حسابی جلوۀ بیشتری پیدا کرده و به چشم آمده است، طوری که برخی می‌گویند این بازار نمونه کوچک‌تری از بازار بزرگ تهران است.

زیبایی های تاریخیاگر به این بازار رفته باشید دیده‌اید که از شلوغی و پیچ‌و‌خم دالان‌های بازار که بگذرید، در فضای انتهایی بازار، سکوی بزرگ دور‌تا‌دوری از بازار میوه و تره‌بار است. این قسمت از بازار در‌ واقع قدیمی‌ترین بخش بازار و تکیه‌ای است که در دورۀ قاجار برای برگزاری عزاداری‌های محرم ساخته شده است.

جالبی بازار تجریش اینجاست که قبل از عید سال نو، شما در این قسمت می‌توانید از سبزه و ماهی و بقیۀ وسایل سفرۀ هفت‌سین را تهیه کنید به‌جز سمنو، چون خرید سمنو حتی برای اهالی خود بازار نیز فقط از سمنو و ترشی‌فروشی عمه لیلا انجام می‌شود که ده‌ها سال است برای تهرانی‌های تجریش تبدیل به یک‌جور رسم شده است.

ادویه ها و عطاری هانگاهی به تاریخچه بازار

فکر می‌کنید عمر این بازار به چند سال پیش بر‌می‌گردد؟ وقتی در قسمت‌هایی از بازار تجریش با دیوارهای نقش‌و‌نگار‌خورده و کاشی‌کاری‌شدۀ قدیمی برخورد می‌کنید و نمی‌دانید وارد موزه شده‌اید یا بازاری به‌روز با ظاهری سنتی، احتمالا در دل خود حدسش را می‌زنید که این بازار باید خیلی قدیمی باشد. بله! عمر این بازار بیشتر از ۱۰۰ سال، یعنی یک قرن است و سال‌هاست که با همین مردمان سخت‌کوش پا‌بر‌جا مانده است.

نگاهی به تاریخچه بازار تجریشدر روزگاران قدیم که این همه خانه و ساختمان در محلۀ تجریش وجود نداشت، همین امام‌زاده صالح بود و یک بازار سرپوشیدۀ سنتی و رودخانۀ تجریش که اطرافش تا چشم کار می‌کرد باغ‌هایی مملو از درختان میوه بودند. تقریبا همۀ قدیمی‌های تهران و محلۀ شمیرانات این تصویر را به‌عنوان تصویر با‌صفای تجریش به یاد دارند و اگر بپرسید مدام از آن روزها برایتان می‌گویند.

دوره های گذشته بازار تجریشاگر‌چه که این سال‌ها ساخت پاساژ قائم در کنار بازار سنتی تجریش، مقداری در بافت تاریخی این بازار اختلال ایجاد کرده است اما هنوز هم تلاش‌ می‌کنند تا از طریق بازسازی و حفظ حال و‌ هوای سنتی بازار، بافت سنتی آن نیز حفظ شود.

البته درباره تاریخچۀ ساخت بازار حدس‌های متعددی وجود دارد اما در برخی منابع آمده است که تاریخ ساخت آن به ۷۰ سال پیش، برخی کسبۀ قدیمی بازار معتقدند به ۱۵۰ سال پیش و جالب‌تر آنکه برخی سازه‌های موجود در بازار تجریش این ادعا را تقویت می‌کند که قدمت آن به ۲۰۰ سال پیش بر‌می‌گردد.

مثلا تکیه بزرگ تجریش که گفته می‌شود بیشتر از ۲۲۰ سال قدمت دارد، قبل از ساخت بازار در این مکان وجود داشته است.

بازار تجریش با همه میوه ها و...معماری چشم‌نواز و خیره‌کننده بازار تجریش

تاریخچۀ ساخت و معماری بازار تجریش به چه صورت بوده است؟ تقریبا هر‌ بار که میان حجره‌های بازار سنتی تجریش قدم‌زنان پرسه زده‌ام از خودم پرسیده بودم، یعنی داستان پشت این آجرها چه بوده؟

چطور به ذهنشان رسیده که چنین بازار ‌درازی را به تکیه‌ای برسانند که فضای بستۀ مستطیل‌شکلی است و تا دو طبقه می‌رسد و طبقۀ دومش تماما ایوان است و آجرهای نورپردازی‌شده با رنگ سبز؟ و در‌عین‌حال هوایش خفه نیست و کاملا هوا در آنجا در جریان است.

معماری چشم‌نواز و خیره‌کننده بازارالبته در بخش غربی تکیه بزرگ تجریش یک باب مغازه است که چندین دهنه دارد و ارتفاعش بیشتر از سایر مغازه‌هاست که به آن شاه‌نشین می‌گفته‌اند. علاوه بر آن، ۵ باب مغازه در ضلع شمالی و ۴ باب مغازه نیز در ضلع جنوبی و شرقی تکیه ساخته شده است.

طبقۀ دوم هم اگر استفادۀ مذهبی در ایام خاص از آن نشود، همیشه استفادۀ تجاری می‌شود. ستون‌هایی فلزی در تکیه سقف را نگه داشته‌ است که در قدیم به جایشان ستون‌هایی چوبی بوده‌ است.

معماری چشم‌نواز و خیره‌کننده بازاربقیۀ حجره‌های بازار سر‌درشان کاشی‌های فیروزه‌رنگی دارند که نام حجره‌شان با خط نستعلیق بر آن نقش‌نگاری شده است. سقف بازار تجریش نیز حالتی گنبدی‌شکل با سوراخ‌های بزرگی که نور و هوا از آن‌ها جریان دارد شکل گرفته است.

گشتی در حجره‌ها و فروشگاه‌ها

به‌قولی در بازار که بازار سرپوشیده بزرگی است، از «شیر مرغ تا جون آدمیزاد» پیدا می‌شود. مهم‌تر از هر‌چیز، وقتی در بین راهروی بازار قدم می‌زدم توجهم را جلب می‌کرد، یک‌جور نظم حجره‌های بازار تجریش تهران بود که انگار بر اساس محاسبه و ترتیب خاصی، چه به لحاظ اجناسی که می‌فروشند و چه اندازۀ حجره قرار گرفته بودند.

گشتی در حجره‌ها و فروشگاه‌هامثلا اول راسته بازار که جنب خیابان و متروی تجریش قرار دارد، انواع آبمیوه‌فروشی و بستنی‌فروشی قرار دارد که هم در دسترس‌تر است و هم آلودگی و ازدحام کمتری به داخل بازار می‌کشاند.

بعد که کم‌کم به سمت داخل بازار قدم می‌زنید مغازه‌های آلوچه‌فروشی، خشکبار و انواع خوراکی‌ها حسابی دهانتان را آب می‌اندازند و تا آخر بازار که می‌رسید می‌بینید از انواع اقلام خوراکی و پوشیدنی و کیف و‌ کفش و اسباب‌بازی و حتی لوازم خانگی گذر کرده‌اید و حسابی دستتان پر است!

بازار تجریشپوشاک

در بازار تجریش می‌توانید انواع مغازه و حجره‌های پوشاک زنانه و مردانه و بچگانه را ببینید که انواع مدل‌های مختلف لباس و روسری و چادر و غیره را می‌فروشند. بسیاری از پوشاکی‌های بازار سنتی تجریش خودشان عمده‌فروش‌اند و به همین دلیل معمولا قیمتشان مناسب است.

لوازم خانه

بخشی از راسته بازار حجره و مغازه‌های لوازم خانگی‌اند که انواع ظروف و قابلمه‌های مسی، بلور و چینی و عمدتا وسایل آشپزخانه و جهیزیه می‌فروشند.

لوازم خانهمیوه

علاوه بر تمامی مغازه‌های میوه‌فروشی اطراف بازار، قسمت تکیه بازار تجریش، اختصاصا بازار میوه و تره‌بار شده است که با خیال راحت می‌توان انواع میوه‌ها و سبزی‌ها را از آنجا با حس و‌ حالی محلی تهیه کرد.

ادویه و ترشی

بخشی از راستۀ بازار که از قضا به نظر من جذاب‌ترین قسمت آن است، راستۀ حجره‌های ترشی‌فروشی و ادویه‌فروشی و آلوچه‌ها و لواشک‌هاست.

اصلا همین‌که در این قسمت قدم بزنید اسیر بوی انواع و اقسام ترشیجات و ادویه‌ها و لواشک‌ها می‌شوید و بدون آنکه قصدی برای خریدش داشته باشید، حداقل یک آلوچه و یک مدل ترشی و ادویه به‌دست، از بازار بیرون آمده‌اید!

ادویه و ترشیصنایع دستی

و اما بخش جذاب و عمدۀ بازار تجریش نیز به انواع صنایع دستی، چه جواهرات و زیورآلات گرفته تا تسبیح‌فروشی‌های مختلف، و انواع گلیم و صنایع دستی مختلفی بر‌می‌گردد که گشت‌و‌گذار میان آن‌ها می‌تواند لذت قدم‌زدن در بازار سنتی تجریش را چند برابر کند.

صنایع دستیشکم‌گردی در بازار تجریش

تصور کنید ساعت‌ها میان حجره‌های قدیمی بازار و انواع بوهای خوشمزه مختلف گذر کرده‌اید و حالا قرار است بخشی از این بازار‌گردی در تجریش را به شکم‌گردی پیوند بزنید. من که همین حالا هم از نوشتن و گفتن از آن دوباره دلم خواست حداقل برای شکم گردی هم شده دوباره به بازار تجریش برگردم!

تقریبا از هر‌کسی در تهران بپرسید چند‌ تا رستوران و کافه خوب در تجریش به ما معرفی کن، هاج‌وواج می‌ماند چون آن‌قدر تعداد رستوران‌ها و کافه‌های این‌جا زیاد است و همه‌شان فوق‌العاده و به طرز منحصر‌به‌فردی خوشمزه‌اند که یا لیستش تمام نمی‌شود یا می‌ماند کدام را به شما معرفی کند. اما به من اجازه بدهید در این مقاله کمی کارتان را ساده‌تر کنم!

شکم گردی در بازار تجریش

بگذارید همین اول کار بگویم که چه در خود بازار و کوچه‌های منتهی به آن و چه اطراف میدان تجریش، بسته به نوع غذایی که هوس کرده‌اید، مثلا کبابی یا ایرانی یا فست‌فودی و آش‌خوری و دسر، کلی گزینۀ جذاب و خوردنی برای شما وجود دارد.

علاوه بر همۀ این‌ها می‌خواهم شما را به دلبر خوراکی‌های خیابانی ایران آشنا کنم، آن هم انواع و اقسام چرخ‌های خوراکی سیاری که مخصوصا در فصل سرما باقالی و لبو می‌فروشند که هیچ کجا جز در تجریش، به لحاظ مزه، نمونه ندارند!

بازار تجریشنزدیک ظهر که می‌شود بوی کباب و غذاهای خوشمزه اطراف بازار را پر می‌کنند و حتی کسبه‌ها هم معمولا از رستوران‌های قدیمی بازار ناهارشان را تهیه می‌کنند و به‌نوعی مشتری دائمی‌شان‌اند. رستوران‌هایی مثل شمرون کباب، آش سیدمهدی، رستوران فلوت، کباب ناب، رستوران باغچه و رستوران اردک آبی فقط تعداد کمی از بهترین رستوران های تجریش‌اند.

بازار تجریش

لواشک و ترشیجات عمه لیلا، گزهای پسته‌ای خشکبار داریوش، بستنی اکبر مشتی هم از نمونه‌های معروف تنقلات و دسر برای شکم‌گردی در بازار تجریش‌اند.

دسرها و شیرینی هاتکیه قدیمی و تاریخی بازار تجریش

یکی از قدیمی‌ترین تکیه‌های تهران، همین تکیه بازار تجریش است که در تاریخ ۲۵مهر۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

البته با اینکه در‌ حال حاضر بخش تکیه بزرگ تجریش تبدیل به بازار میوه و تره‌بار شده است، اما در ایام محرم همچنان به مرکزی برای استقرار هیئت‌های عزاداری و برگزاری مراسم‌های مخصوص محرم تبدیل می‌شود و تعزیه‌های باشکوهی را در آن اجرا می‌کنند؛ این تعزیه‌ها آنقدر شهرت و قدمت دارند که در ششمین اجلاس مشورتی عالی ثبت کشور، به‌عنوان میراث معنوی ایران به ثبت رسیده است.

تکیه بازار تجریشاین تکیه که بیشتر از ۲۰۰ سال یعنی از زمان قاجاریه تابه‌حال قدمت دارد، داستان شکل‌گیری‌اش جالب است. تقریبا اوایل قرن دوازدهم (ش)، جمعی از باغداران و روستائیان ساکن تجریش و شمیرانات تصمیم گرفتند مکانی را به برگزاری مراسم مذهبی و تجمع عزاداری‌های ماه محرم اختصاص دهند؛ در‌نتیجه تکیه بزرگ تجریش را در سال ۱۱۷۶ (ش) تأسیس کردند.

تکیه بازار تجریشاوایل ساخت این تکیه، برای آن سقفی نگذاشته بودند اما پس از مدتی به‌خصوص پس از بارندگی‌های مخرب، تصمیم گرفتند سقفی برای تکیه بازار تجریش تهران بسازند.

با‌این‌حال در سال ۱۳۶۶ (ش)، سیل مهیبی در منطقۀ تجریش رخ داد و بخش‌هایی از محله تجریش و همچنین این تکیه را خراب کرد و از بین برد. اما دوباره بازسازی و ترمیم شد و تا امروز به‌عنوان یکی از مراکز مهم و مشهور مذهبی و برگزاری عزاداری امام حسین شناخته می‌شود.

مساجد بازار تجریش

مساجد بازار تجریش

یکی از نکته‌های جالب بازار این است که علاوه بر تکیه، چند مسجد قدیمی تهران را نیز در خود جای داده است. از روزگاران قدیم معمولا مسجد و مدرسه را در کنار بازار‌ها می‌ساختند و بازار سنتی تجریش نیز از این امر مستثنی نبوده است و سه مسجد صاحب‌الزمان (مسجد خان)، مسجد اعظم و مسجد سید‌الشهدا در بافت قدیمی بازار ساخته شده‌اند.

مسجد صاحب‌الزمان تجریش در خیابان ورودی بازار، کوچۀ بعثت و پلاک ۱۰.۸۷ پاساژ قائم واقع شده و مسجد سید‌الشهدا نیز در کوچۀ مسجد، پلاک ۱ ساخته شده است. منتها قدیمی‌ترین و مهم‌ترین مسجد بازار تجریش تهران، مسجد اعظم است.

مساجد بازار تجریشمسجد اعظم تجریش، تاریخی به قدمت بیش از یک قرن دارد، یعنی از زمانی که تهران در عهد قاجاریه گسترش پیدا می‌کرده است. ظرفیت این مسجد تاریخی در بخش برادران بیش از چهارصدوپنجاه نفر و در قسمت بانوان بیش از دویست‌وپنجاه نفر است. تقریبا تصور چنین مسجد بزرگی در داخل بافت اصلی بازار تجریش دشوار به نظر می‌رسد اما همین نکته باعث می‌شود ما بیشتر بتوانیم هنر معماری و بزرگی این بازار را درک کنیم.

مساجد بازار تجریشفضای داخلی مسجد اعظم چنان تزیینات معماری خاصی ندارد جز در قسمت محراب آن که کاشی‌کاری شده است. اما این مسجد یکی از مهم‌ترین اماکن مذهبی شمیرانات محسوب می‌شود که در دهۀ اول محرم و شب‌های قدر مراسم‌های مهمی در آن برگزار می‌شود؛ حتی شخصیت‌های مهم سیاسی و کشوری نیز در آنجا حضور پیدا می‌کنند.

پس به‌راحتی می‌توان متوجه شد که چگونه بافت مذهبی و بازاری بازار تجریش تهران طی سالیان به سیاست نیز پیوند خورده است و جزو نقاط مهم مذهبی- سیاسی تهران به شمار می‌رود.

حال و هوای بازار تجریش در مناسبت‌ها

تقریبا در هر مناسبت مذهبی و غیر‌مذهبی بازار حضوری پر‌رنگ میان زندگی مردم دارد و سالیان سال است که محلی برای تجمع افراد در این مناسبت‌ها در تهران بوده است.

تهرانی‌ها خوب به‌خاطر دارند که گاهی رفتن به تجریش برایشان مانند سفری یک روزه زیارتی به امام‌زاده صالح بوده و گاهی خانواده‌شان را برای چنین گردشی دور خود جمع می‌کردند و آنجا عکس‌های یادگاری بسیاری می‌گرفتند.

حال و هوای بازار تجریش در مناسبت‌هاجدا از ایام مذهبی سال مانند محرم و‌ صفر و شب‌های قدر که مساجد و تکیه بازار تجریش از سال‌های گذشته تا امروز برنامه‌ها و مراسم مختلفی تدارک می‌بینند و تعزیه‌هایی که در میدان تکیه بازار سنتی تجریش بر پا می‌کنند، ایام نوروز نیز سراسر از جنب‌و‌جوش اهالی تهران در بازار و اطراف آن می‌شود.

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت