عمارت عالی قاپو اصفهان؛ کاخی برای مهمانی‌های شاه عباس

می‌گویند عمارت عالی قاپو اصفهان محل پذیرایی از مهمانان شاه عباس صفوی بود. او برای نشان دادن قدرت و عظمت حکومت خود کاخ عهد تیموری را بازسازی کرد و گوشه گوشه آن را با هنر هنرمندانی چون رضا عباسی مزین نمود. در بالکن کاخ عالی قاپو به همراه اهل و عیال به تماشای بازی چوگان می‌نشست و برای استراحت کوتاه و کشیدن قلیان به داخل عمارت می‌رفت. با ما در این مقاله همراه شوید تا با جزئیات عمارت عالی‌قاپو بیشتر آشنا شویم و بهتر از قبل برای سفر اصفهان برنامه‌ریزی کنیم. 

عالی قاپو یعنی چه؟

عمارت عالی قاپو اصفهان

شاید برای شما سوال پیش بیاید که عالی قاپو یعنی چه؟ نام این کاخ شش طبقه که در حاشیه غربی میدان نقش جهان اصفهان قرار دارد از دو بخش عالی به معنای متعالی و قاپو در ترکی به معنای در و درگاه تشکیل شده است. بنابراین عالی‌قاپو به معنای درگاه سلطنتی و هدف از انتخاب این نام نشان دادن اهمیت و کاربرد کاخ است زیرا کاخ در ابتدا دروازه ورود به اصفهان بوده است. 

البته روایت‌های دیگری هم درباره علت نام‌گذاری عالی‌قاپو وجود دارد. جابری انصاری و به پیروی از او هنرفر، نام عالی‌قاپو را تقلیدی از باب عالی که قصر سلطان عثمانی در استانبول است تصور کرده و نوشته است که شاه ‌عباس می‌خواست توجه سیاستمداران اروپایی را به این کاخ هم ‌نام در ایران جلب نماید.

همچنین عالی‌قاپو در دوره صفویه به کاخ خانه دولتی و حکومت‌خانه نقش جهان نیز شهرت داشت زیرا شاه میهمانان عالی رتبه و توانمند خود را به این عمارت دعوت می‌کرد.

معماری بیرونی

اولین برخورد شما با عمارت عالی قاپو از میدان نقش جهان است. کمی که نزدیک بروید تصویر عمارت سلطنتی را خواهید دید که در حوض روبروی کاخ نقش بسته است. چیزی که در نمای بیرونی کاخ بیشتر از همه توجه را به خود جلب می‌کند ایوان کاخ است. بعد از تماشای ایوان و ستون‌های چوبی آن چشم شما بر کاشی‌های هفت رنگ و خطوط اسلیمی خیره می‌ماند.

طبقات جادویی عالی قاپو

شاید عجیب‌ترین نکته در معماری بیرونی عمارت عالی‌قاپو همین باشد. اگر از سمت راست و چپ به عمارت نگاه کنید فقط سه طبقه می‌بینید در حالی که عمارت شش طبقه است. در صورتی که از روبرو از سمت مسجد شیخ لطف‌الله به عمارت نگاه کنید تنها دو طبقه و اگر از پشت عمارت را تماشا کنید پنج طبقه مشاهده خواهید کرد. 

ورودی کاخ

عمارت عالی قاپو اصفهان

بعد از ورود به کاخ به ورودی اصلی می‌رسید. در بالای ورودی اصلی چند کتیبه وجود داشت که الان اثری از آن‌ها نمانده است. تنها چیزی که از آن دوران بر سردر ورودی کاخ باقی مانده عبارت قرآنی انا مدینه العلم و علی بابها است. 

جابری انصاری درباره درب ورودی کاخ عالی قاپو می‌نویسد: شهرت داده بودند، این در را از نجف اشرف آورده‌اند تا شیعه از روی عقیده آن را ببوسد و مردم نذور آورده و گره‌ها بسته و به آن می‌آویختند و آن را علی ‌قاپو می‌خواندند.

پله‌ها 

بعد از ورودی سه مسیر پلکانی روبروی خود خواهید یافت. پله‌ها شیب‌دار و باریک‌ است و ممکن است رفت و آمد برای برخی افراد مشکل باشد. در هر صورت منظره‌ شاهانه‌ای که در بالکن عمارت عالی قاپو خواهید دید ارزش زحمت بالا رفتن از پله‌ها را دارد.

بالکن کاخ عالی قاپو؛ نمایی خاص از اصفهان

 بالکن عالی‌قاپو منظره‌ای خاص از کل میدان دارد که می‌تواند قوه تخیل شما را تحریک کند. تصور کنید که پادشاه و برخی از بزرگان آنجا نشسته‌اند و در حال تماشای مسابقه چوگان یا مسابقه اسب دوانی و یا رژه ارتش در میدان نقش جهان هستند. چنین منظره شاهانه‌ای شما را به وجد می‌آورد.

یکی از گردشگران خارجی احساسش از تماشای نقش جهان از فراز بالکن عمارت عالی‌قاپو را چنین توصیف می‌کند: کاخ عالی قاپو جایی است که شما می‌توانید پادشاه باشید! وقتی در ایوان هستید احساس پادشاه بودن به شما دست می‌دهد چون می‌توانید کل میدان نقش جهان را زیر نظر بگیرید. مانند آنچه پادشاه شاه عباس صفوی انجام می‌داد.

معماری داخلی عمارت عالی قاپو 

عمارت عالی قاپو اصفهان

بعد از ورودی به عمارت عالی‌قاپو شاهد معماری و تزئینات ظریفی خواهید بود که در این سبک از معماری مرسوم است. در ادامه جزئیات بیشتری درباره معمار داخلی کاخ عالی قاپو می‌آموزیم.

گچبری و تزئینات ظریف سقف

اگر عبارت عالی‌قاپو را در گوگل جستجو کنید با تعداد زیادی تصویر روبرو می‌شوید. عکاسان بیشتر این تصاویر تلاش می‌کنند تا زیبایی سقف و گچ‌بری‌های داخل کاخ را به تصویر بکشانند. تزیینات گچ‌بری و منبت‌کاری منحصر به فرد و باشکوه چاره‌ای جز خیره شدن به سقف و تلاش برای عکاسی از آن تا جایی که می‌توانید برایتان باقی نمی‌گذارد. 

تالار موسیقی؛ خاص‌ترین تالار عمارت

در طبقه ششم عمارت عالی قاپو یک تالار بزرگ وجود دارد که علاوه بر تزئینات آینه‌کاری، گچ‌بری و منبت‌کاری از ویژگی خاص دیگری نیز برخوردار است. از آن‌جایی که این تالار برای اجرای موسیقی ساخته شد آن را در برابر صدا عایق نمودند. همان چیزی که امروز به آن آکوستیک کردن دیوار می‌گویند. 

گچ بری‌های خاص این تالار به شکل انواع ظروف و آلات موسیقی است. این گچ بری‌ها در قالب تورفتگی در دیوارها و سقف انعکاس صدا را گرفته و نوای مطلوبی را به گوش شنونده می‌رساند. دیوارهای تالار موسیقی عمارت عالی قاپو سرخ رنگ است و با حکاکی‌ها و گچ بری‌ها به شکل نفس گیری تزیین شده است. 

مهمانی رنگ‌ها در عمارت عالی‌قاپو 

تالار موسیقی

یک نکته ظریف و جالب درباره عالی‌قاپو اصفهان رنگ‌های متفاوتی است که در تزیین اتاق‌ها و تالارها به کار گرفته شده‌است. برخلاف رنگ‌های آبی و زرد روشن در نمای مساجد سلطنتی مجاور مانند مسجد شیخ لطف‌الله و مسجد شاه، دیوارهای عمارت عالی قاپو با رنگ‌های ظریف خاکستری، نارنجی، صورتی و ارغوانی تزیین شده‌است.

عالی‌قاپو طرح اسکناس بود

اولین طرح پشت اسکناس 2000 تومانی میدان نقش جهان و عمارت عالی قاپو اصفهان بود که در سال 1387 به طرح مسجد الاقصی تغییر کرد.

قیمت بلیط ورودی عمارت عالی قاپو

بها بلیط ورودی عمارت عالی قاپو برای گردشگران ایرانی هر نفر 5000 تومان است.

آدرس و دسترسی عالی‌قاپو

میدان نقش جهان، ضلع غربی میدان، روبروی مسجد شیخ لطف‌الله.

ساعت کار عمارت عالی قاپو 

عمارت عالی قاپو هر روز به جز تعطیلات رسمی از ساعت 9 تا 21:30 میزبان شما خواهد بود.

کدام هتل‌ها به عمارت عالی قاپو نزدیک است؟

هتل پارتیکان
  • هتل پارتیکان
  • هتل جام فیروزه
  • هتل ترمه
  • بوتیک هتل هنر
  • هتل ستاره 
  • هتل سنتی کریاس

رستوران‌های نزدیک به عالی‌قاپو

  • رستوران نقش جهان
  • رستوران سنتی عتیق
  • بریانی گلستان
  • دیزی‌سرای بازار
  • رستوران آتور
  • کباب و بریانی صفویه 
  • رستوران قصر فیروزه
  • رستوران جارچی باشی
  • رستوران سفره مادربزرگ

جاهای دیدنی نزدیک عالی قاپو

مسجد شیخ لطف الله
  • میدان نقش جهان
  • مسجد شیخ لطف الله
  • چهل ستون
  • سردر قیصریه
  • بازار بزرگ اصفهان
  • بازار مسگران
  • مسجد شاه یا مسجد امام
  • بوستان مشاهیر صفوی

سخن پایانی

نمای زیبای این عمارت سلطانی را باید در فصل بهار از نزدیک ببینید. پس اگر تصمیم گرفته‌اید در تعطیلات نوروز و با شروع فصل بهار به اصفهان سفر کنید به عمارت عالی قاپو اصفهان در میدان نقش جهان بروید و جای ما را هم خالی کنید. عالی‌قاپو می‌تواند بهترین انتخابتان برای اصفهان‌گردی باشد.

خرید بلیط هواپیما اصفهان هم با راستین گشت آسان‌تر از همیشه است. پس آماده سفر شوید.

گوشه‌ای نُقلی از تاریخ اصفهان در کاخ عالی قاپو

کاخ عالی قاپو یکی از جاهای دیدنی اصفهان است که هر گردشگری را انگشت‌به‌دهن و حیرت‌زده می‌کند. کاخ عالی قاپو قدمتی به‌اندازه دوره صفوی‌ها دارد و در گذشته شاهان در ایوان کاخ عالی قاپو می‌نشستند و مسابقات ایرانی اصیل و جذاب چوگان را وسط میدان نقش جهان تماشا می‌کردند. از همان وقت کاخ عالی قاپو با سردر ورودی، ایوان‌ها؛ گنبد توحید، حوض مسی، تالار موسیقی، پلکان و… از جاذبه های گردشگری اصفهان به حساب می‌آمد و هر مسافری که راهش به اصفهان می‌خورد، برای تماشای آن می‌رفت.

اگر مسجد محل عبادی مردم و بازار محل کسب‌وکار و امرارمعاش‌شان بود، کاخ عالی قاپو روبه‌روی مسجد شیخ لطف‌الله محل رسیدگی به امورات کشور و درباره شاهان ایرانی به حساب می‌آمد. شاید به همین دلیل است که به این کاخ دولت‌خانه مبارکه نقش جهان هم می‌گفتند. با اینکه کاخ‌های بزرگ باجلال و جبروتی در دنیا وجود دارد، اما هیچ‌کدام به‌اندازه کاخ عالی قاپو شرمنده عظمت میدانش نیست. با مجله گردشگری علی‌بابا همراه باشید.

کاخ عالی قاپو چند طبقه دارد؟
۶ طبقه
کاخ عالی قاپو در کدام شهر قرار دارد؟
اصفهان، میدان نقش جهان
نقاشی‌های دیواری کاخ عالی قاپو چه طرح‌هایی دارد؟
نقاشی مینیاتور، تذهیب، نقش و نگارهای شاخ و برگ، گل و بوته، نقاشی شکارگاه حیوانات و پرندگان، نقش پرندگان، خطوط اسلیمی، ختایی

کشته‌بری، تنگه‌بری، مقرنس

کاخ عالی قاپو برای باب عالی عثمانی رجز می‌خواند!

قدمتش برمی‌گردد به اَرج‌وقُرب دوران صفوی که باشکوه‌ترین پادشاهی بعد از اسلام بود؛ اما چون کتیبه کاخ عالی قاپو از بین رفته، مشخص نیست دقیقا چه زمانی ساخته شده است! در دوره‌ای که همه‌کس و همه‌چیز باید به شاهان احترام می‌گذاشتند و سر خم می‌کردند، این‌بار نوبت پادشاهان دوره صفوی رسیده بود که به احترام مسجد فیروزه‌ای‌رنگ شیخ لطف‌الله روبه‌روی میدان نقش جهان و مسجد شاه سر به پایین بیندازد و با ۶ طبقه برابر عظمت مسجد، فکر جسارت و بزرگی به سرش نزند.

اصلا تا چند سال قبل خانه‌ای در جاهای دیدنی اصفهان پیدا نمی‌کردید که حرمت و بزرگی مسجد را بشکند، چه برسد به کاخ عالی قاپو که می‌توانست ادعای بزرگی کند؛ یعنی کاخی که باید به مردم می‌فهماند دنیا دست چه کسی است، در برابر دو مسجد، نگاه ساده، نجیبانه و مخلصانه‌ای داشت و بی‌ریایی خودش را حداقل تا قبل از دوره عباسی نشان داد تا اینکه شاه عباس آمد و یکی پس از دیگری به طبقاتش اضافه و پرزرق‌وبرقش کرد. اصلا ایوان ستون‌دار بالایی‌اش با آینه‌های زیبا را همین شاه عباس دوم منقش کرده بود که دیگر خبری از آن‌ها نیست، آینه‌هایی که با نور مستقیم خورشید می‌درخشید.

کاخ عالی قاپو

عکس از: سایت IranianDepth

حالا خدا نکند لات‌ولوتی یا مقصر و گناهکاری مبادا از اینکه محاکمه شود به کاخ عالی قاپو پناه ببرد. نمی‌دانم به درب امام علی(ع) در ورودی اعتماد می‌کردند یا به رحم و شفقت شاه عباس اول، بزرگ‌ترین و باجبروت‌ترین شاه ایران. اما به‌محض اینکه به ورودی عالی قاپو پناه می‌بردند، دیگر کسی جز شاه اجازه بیرون‌کردن آن‌ها را نداشت. فقط ببینید که عظمت شاه عباس تا چه حد بود که مجرمی اگر می‌خواست به کسی پناه ببرد، دو مسجد اطراف در نقش جهان را نمی‌دید و به عالی قاپو اصفهان پناه می‌برد.

تاریخ عالی قاپو از چه روایت می‌کند؟

بعد از کش‌وقوس‌های عجیب، باید پایتخت از قزوین به جای دیگری منتقل می‌شد. یکی از بهترین و خوش‌آب‌وهواترین جاهای دیدنی ایران را باید اصفهان دانست. همین بود که شاه عباس اول بین سال‌های ۹۷۳ تا ۹۷۷ دست به کار می‌شود و پایتخت آن زمان را از قزوین به اصفهان منتقل می‌کند. حالا این پادشاه اگر بخواهد پایتختش را متمایز کند باید آن را با معماری صفوی به تصویر بکشد.

اینجاست که شاه عباس اول دستور می‌دهد کاخ عالی قاپو در میدان بزرگ و خوش‌آب‌ولعاب نقش جهان اصفهان ساخته شود تا نمونه کم‌نظیری شود علیه عثمانی‌ها. کاخ عالی قاپو در آن زمان بسیار ساده بود، منتها بعد از مرگ شاه‌ عباس اول، مثل اینکه به شاه عباس دوم و شاه سلطان حسین هم خوش می‌آمد که ورودی میدان نقش جهان را از حالت سادگی در بیاورند و طبقاتی به آن اضافه کنند.

آنچه بر عالی قاپو گذشته است istock

عکس از: سایت Istock

الان به میدان نقش جهان اصفهان و معماری کاخ عالی قاپو نگاه نکنید که بسیاری از کاخ‌های امروزی به گرد پایش هم نمی‌رسد. حدود ۷۰ تا  ۱۰۰ سال طول کشید تا از سادگی دربیاید و به اینجا برسد. آن زمان میدان نقش جهان که زمین دست‌نخورده‌ای به طول ۳۸۶ و عرض ۱۴۰متری‌اش بود که حساب کردم اگر به‌اندازه میدان سرخ مسکو نباشد، کمتر از آن نیست، در اختیار شاه قرار گرفت. معماری عالی قاپو در ۱۵دی ۱۳۱۰ ثبت ملی شده است.

وقتی کاخ عالی قاپو به‌دست بی‌رحمان افتاد

با اینکه معماری‌های زمان قاجار کمی از دوره صفویه نداشت، اما همین که قدرت حکمرانی را از کف صفویان درآوردند با نامردی و بی‌فرهنگی تمام به عالی قاپو آسیب زدند. کاخ عالی قاپو بدون شاهان صفوی دیگر جبروتش را از دست داد. حتی تا این‌قدر به فرش افتاد که خانه حاکم وقت اصفهان، ظل‌السلطان شد.

جاذبه های اصفهان

عکس از: سایت Istock 2

بی‌سلیقگی این حاکم جای خودش را دارد که در زمان ناصرالدین شاه زد کاخ‌های اصفهان را خراب کرد و هوس خراب‌کردن همین عالی قاپوی اصفهان را هم داشت که با کشیدن گچ روی نقاشی‌هایش زهر خودش را ریخت. این از حاکم وقت اصفهان و آن هم از حمله افغانی‌ها، نبردها و کشمکش‌های عجیب و غریب و ندانم‌کاری‌ها و خاک‌برسری بعضی از حاکمان پس از صفویه که کاخ عالی قاپو را تا مرز نابودی کشاندند.

معماری بنای کاخ عالی قاپو

طبقه اول و دوم کاخ عالی قاپو مخصوص خدمه و نگهبانان کاخ بود و این را می‌شود از سادگی و بی‌رنگ‌ولعاب‌بودن این دیوان‌خانه، رصدخانه یا کشیک‌خانه در طبقه اول مشاهده کرد. طبقه سوم معماری عالی قاپو اتاق‌های بزرگی مشاهده کرد که شاه از طریق آن به طبقات بالاتر راه داشت.

تزیینات دیوارهای این طبقه از نقش‌ونگارهای تزیینی شاه عباس دوم و پوشش بعدی‌اش از شاه سلطان حسین است. دو نیم‌طبقه هم روی تالار موسیقی قرار گرفته‌ است. طبقه آخر و ششم کاخ عالی قاپو هم که به تالار موسیقی یا اتاق صوت شهره است. اتاقی که محل جمع‌شدن پادشاه و نوازندگان شاهنشاهی بود و با نواختن موسیقی لذت بی‌نهایتی می‌بردند.

کاخ تاریخی عالی قاپو

عکس از: مهدی اقلیما

آخرین بازسازی کاخ عالی قاپو

از سال ۱۳۸۴ بازسازی عمارت شروع شد و تا سال ۱۳۸۶ ادامه داشت. با این بازسازی ایوان از قبل محکم‌تر شد. خاک زمانه و غبار جنگ‌هایی که برای سال‌ها رویش نشسته بود را تمیز و رنگ‌ها و لایه‌های مختلف دیوارنگاره‌های کاخ را مرمت کردند.

تزیینات بنای عالی قاپو

با اینکه نقاشی‌های کاخ عالی قاپو هیچ تاریخ مشخص ندارد و دقیقا معلوم نیست که دست هنر چه هنرمندی است. اما نقاشی‌های بیرون کاخ عالی قاپو با رنگ‌های آبی و زردش فقط مبحوتتان می‌کند و گوشه‌به‌گوشه‌اش فقط زیبایی است که نقاشی‌ها و تزیینات هر طبقه اصلا خسته‌تان نمی‌کند. حتی سرتان مدام به سقف عالی قاپو است تا از نقاشی‌های سقف و اشکال هندسی کوچک و بزرگش ذوق‌مرگ شوید.

حتی پلکان‌های شاهی‌ کاخ عالی قاپو هم با کاشی‌کاری‌هایی به‌رنگ‌های زرد و آبی تزیین شده است. از نقش‌ونگارهای شاخ‌وبرگ دیوارها چه بگویم که در کنار گل‌وبوته، نقاشی شکارگاه حیوانات و پرندگان، نقش پرندگان، خطوط اسلیمی، ختایی و چیزهای دیگر که به‌صورت لایه‌چینی و کشته‌بری ایجاد شده‌ است باعث می‌شود حساب روز و شب از دستتان در برود.

جاهای دیدنی اصفهان

عکس از: The Other Iranian

کُشته‌بری کاخ تاریخی اصفهان

هنر گچ‌کاری با آن سادگی‌اش در عصر صفوی دوران طلایی می‌گذراند. از گچ، گچ اصفهان، گچ سفید و گچ کشته برای کشته‌بردی استفاده می‌کردند تا سطح بسیار باریکی روی دیوارها ایجاد کنند. سطحی که با برآمدگی خیلی کمش حس نقاشی روی دیوارها را تداعی می‌کرد. طرح‌های کشته‌بردی و نگاره‌های تذهیبی تا دلتان بخواهد در دیوارهای کاخ عالی قاپو جلوه می‌کند.

تنگ‌بری و زیبایی کاخ عالی قاپو

اگر به طبقه سوم و تالار موسیقی بروید، نوع خاصی از گچ‎بری به نام تنگ‌بری مشاهده می‌کنید که در آن اشکالی به‌شکل بطری، گلدان روی دیوار حفره می‌شده است.

کاخ عالی قاپو

عکس از: Davidmus

مقرنس‌کاری‌های چشم‌نواز

در این نوع از تزیینات دوره صفوی، اشکال مختلف هندسی به‌صورت چندضلعی و شکل‌های مدور طبق‌طبق روی یکدیگر قرار گرفته‌اند. البته این نوع از معماری را می‌شود در برخی از مساجد و آرامگاه‌ها مشاهده کرد. این نوع از تزیینات زیر سقف تالار موسیقی کاخ عالی قاپو کنار تنگ‌بری دیوارها تماشایی است.

ماجرای مینیاتور داخلی کاخ عالی قاپو چیست؟

یکی از جذابیت‌های معماری عالی قاپو نقش‌ونگارها و مینیاتورهای قرمزرنگ داخلش است که در دیوارهای تالار پایین کاخ هنر آن زمان را به تصویر می‌کشید. رضا عباسی از هنرمندان مشهور، برجسته‌ترین و بی‌بدیل زمان صفویان بسیاری از نقاشی‌های مینیاتور کاخ عالی قاپو را برعهده داشته که همین‌ها باعث می‌شود نامش تا به امروز زنده بماند.

عالی قاپو چند طبقه دارد؟

کاخ عالی قاپو از معدود کاخ‌هایی است که نه به ۱ طبقه راضی می‌شده و نه به ۲ یا ۳ طبقه، بلکه با ۶ طبقه همه را مسحور کرده است. امروزه که هیچ، اما ۲ تالار در طبقه همکف کاخ وجود داشت که کارهای اداری و دیوانی شاه در آن انجام و از سر گرفته می‌شد که به آن صدرخانه و کشیک‌خانه می‌گفتند. اگر از روبه‌رو به عمارت نگاه کنید، خیال می‌کنید که با یک کاخ ۲ طبقه سروکار دارید، دریغ از اینکه ۶ طبقه است.

طبقات بنای عالی قاپو

عکس از: سایت Pinterest

مراحل ساخت کاخ عالی قاپو چه بود؟

عالی قاپو با کاشی‌کاری های صفوی و قاجاری و ارتفاع ۳۶متری‌اش، بلندترین ساختمان زمان خودش در جاهای دیدی اصفهان به حساب می‌آمد. با اینکه نباید عظمت عمارت و کاخ عالی قاپو را با ساختمان معمولی مقایسه کرد، اما به‌اندازه یک آپارتمان ۸ یا ۹ طبقه امروزی محسوب می‌شود.

بعد از مدتی طبقات و ایوان و تزیینات و شیشه کاری‌های بسیاری برای پروپیمان‌کردن کاخ عالی قاپو به‌کاربردند. به‌هرحال هرچه که نباشد، کاخ شاه است و باید رنگش، رنگی‌تر از سایر خانه‌ها باشد. کلا ساخت عالی قاپو پنج مرحله طول کشید؛ از همان حکومت شاه عباس اول در اصفهان تا شاه سلطان حسین.

کاخ عالی قاپو

عکس از: سایت Wallpaper Flare

مرحله اول بنای عالی قاپو

کاخ عالی قاپو از همان اول ورودی بناها و کاخ‌های سلطنتی مطبخ‌خانه، اصطبل شاهی، محل نگهبانان و درمانگاه سلطنتی صفویان بود. یعنی از طریق این ورودی می‌توانستند از میدان نقش‌جهان به این مکان‌ها دسترسی داشته باشند.

منتها هر بی‌سروپایی حق رفت‌وآمد به آن را نداشت، جز خود شاه و درباریان که برای کارهای اداری و تشریفاتی یا کارهایی که ممکن است از آن بی‌خبر باشیم به آنجا رفت‌وآمد می‌کردند. حتی محل زندگی شاه هم از همین ورودی می‌گذشت و این یعنی نزدیک‌شدن به ورودی عالی قاپو دل شیر می‌خواهد و کمی هم بی‌عقلی.

مرحله دوم عمارت تاریخی اصفهان

نمی‌شود شهر و شهرسازی و شهرنشینی بزرگ و باشکوه شود، اما کاخ شاه همان چیزی باشد که بود. به‌خصوص وقتی که شهر اصفهان پایتخت ایران شد. برای همین شاه هم به خودش آمد و رفت تا جایگاهش را به مردم بفهماند. دو طبقه که داشت، طبقه سوم، چهارم و نیم‌طبقه پنجم و ایوان هم به کاخ عالی قاپو اضافه کرد تا قصر پادشاهی‌اش دهان‌پرکن‌تر باشد. البته آن‌قدر دهان‌پرکن شد که در حد کاخ‌های بزرگ جلوه می‌کند.

مینیاتور داخلی

عکس از: سایت The One Armedcrab

مرحله سوم کاخ صفوی اصفهان

انگار معماری کاخ عالی قاپو تا اینجا بسنده نمی‌کرد. همین می‌شود که سالن موسیقی به عمارت اضافه شد. یعنی شاه دیگر چه می‌خواهد داشته باشد. کل میدان نقش جهان که هیچ، کل اصفهان زیرپاهایش است. ایوان به آن بزرگی را فقط برای تماشای مسابقات و خوش‌گذرانی با میهمانانش می‌خواهد. همین مانده بود که تالاری با حفره‌های عجیب و گچ‌کاری‌های تورفتگی به نام تنگ‌بری در آن ایجاد شود و یک سالن کنسرت به بزرگی سالن‌های امروزی در اختیارش قرار بگیرد.

مرحله چهارم ساخت کاخ عالی قاپو

شاید ایوان برای شاه کبیر ایران کوچک به نظر می‌رسید و هروقت هم که کنار میهمانانش در ایوان می‌نشست، پس ذهنش این بود که هرچه سریع‌تر باید ایوانش را پهن‌تر کند تا دید بیشتری از این‌ور باغ تا آن‌ور باغ داشته باشد تا مسابقات چوگان و تیراندازی و جشن و سرورها را تماشا کند.

معماری زیبای عالی قاپو

عکس از: سایت Pinterest

مرحله پنجم و پایان کاخ عالی قاپو

در نهایت، یک سقف چوبی با هنر گره‌چینی و  ۱۸ ستون بنا می‌شود که از طریق پلکان‌های شاهی به آن دسترسی داشتند. در وسط این ایوان یک حوض مسی می‌بینید که سیستم‌ آب‌رسانی را به سایر طبقات فراهم می‌کرد. عین همین حوض به‌صورت قرینه به‌صورت حفره و تورفتگی در زیر سقف ایوان طراحی شده که نمی‌دانم فلسفه‌اش در چیست. شاه که دیگر خیالش از کامل‌شدن معماری کاخ عالی قاپو راحت شد، کیف و کیفور به پادشاهی‌اش ادامه داد.

چرا بنای عالی قاپو شهرت دارد؟

یک همچین کاخی که در اوایل فقط دروازه‌ای بین میدان نقش جهان و ساختمان‌های دیگر شاه بوده، امروزه با بخش‌ها و نقش‌ونگارهای بسیاری حتی از بسیاری کاخ‌ها، شاهانه‌تر است. شهرت کاخ عالی قاپو به خیلی چیزهاست؛ به تالار موسیقی‌اش، به حوض مسی‌اش، به نقش‌ونگارهایش در طبقات مختلف با آن تنگ‌بری‌ها، کشته‌بری‌ها و مقرنس‌هایش.

بنای عالی قاپو

عکس از: سایت Persia Advisor

ورودی کاخ عالی قاپو

ورودی خانه‌های امروزی را نمی‌دانم، اما عالی قاپو پنج ورودی داشت که یکی از آن‌ها فقط محل رفت‌وآمد دولتی‌های آن زمان بود. اصلا همین می‌شود که به ورودی کاخ عالی قاپو، دروازه دولت‌خانه هم می‌گفتند. میدان نقش جهان که در آن زمان باغی بیش نبوده به خود عمارت عالی قاپو، تالار تیموری، تالار طویله، کاخ چهل ستون متصل بوده است.

اما انگار چهار ورودی دیگر کاخ عالی قاپو در چهار عرض، درب شاهی، درب حرم‌سرا و درب جبه‌خانه یا همان مطبخ‌خانه از غافله عقب ماند.

بخش های عالی قاپو

عکس از: DWDigital

تالار موسیقی کاخ

سالن موسیقی با ۹ اتاق، ۱ راهرو، ۲ راه‌پله مارپیچ و ۴ بالکون، عالی قاپو اصفهان را فرهنگی‌تر از قبل می‌کند. سالن موسیقی در آخرین طبقات عالی قاپو ساخته شده تا با نوازش موسیقی، سران و پادشاهان در کنار زیبایی آبی حوض و سبزی گل‌وگیاه میدان، روحشان تازه شود. اگر نقش‌ونگارهای برجسته‌ای روی دیوارها هیچ کاربردی به‌غیر از زیبای ندارد، نقش‌ونگارهای که به‌شکل کوزه، خمره، صراحی و قندیل روی دیوارها حفره و تنگ شده‌ است کاربرد انعکاس صدا به داخل تالار و کاخ عالی قاپو را دارد.

تالار موسیقی کاخ

عکس از: سایت Youpic

برای رسیدن به تالار موسیقی کاخ عالی قاپو باید از راه‌پله‌های مارپیچ عبور کنید که پر از نقاشی‌های تزیینی است. زمانی که نوازندگان دست به ساز می‌شدند و می‌نواختند، صدای ساز‌هایشان که به حفره‌های روی دیوار که مرا به یاد سه‌تار می‌اندازد، می‌خورد و اجازه نمی‌داد به  ۶ طبقه آن‌طرف‌تر هم برسد. حفره‌های زیر سقف اتاق صوت هم صدا را به‌صورت طبیعی برمی‌گردانند. گچ‌بری‌های تالار بسیار به موزه چینی‌خانه اردبیل شباهت دارد.

ایوان کاخ عالی قاپو

ایوان کاخ عالی قاپو در طبقه سوم با سقفش تا طبقه پنجم ارتفاع دارد. منتها آن اوایل سقفی در کار نبوده و بعدها شاه عباس دوم این ایوان را با ۱۸ ستون چوبی‌اش با آینه‌کاری‌های زیبا بنا می‎کند که زیر سایه‌اش به تماشای مراسم‌های مختلف و مسابقات چوگان می‌نشستند و پشت ایوان چشمشان می‌رسید به‌سمت گنبد توحید.

جاذبه های اصفهان

عکس از: سایت Persia Advisor

حوض مسی میان تالار

در پشت تالار موسیقی و در ایوان کاخ عالی قاپو، حوض مرمر و مسی درست وسط تالار کاخ وجود دارد که با سنگ‌های مرمرین مزین شده بود و با هوا، آب حوض مدام خالی و پر می‌شد. حالا چطور آب را به طبقه سوم می‌رساندند خودش داستانی دارد. در گذشته فواره‌هایی درست در وسطش قرار داشت که امروزه انگار ناپدید شدند.

گنبد توحید کاخ عالی قاپو

اگر دو مسجد خوش‌رنگ‌ولعاب جلوی عالی قاپو اصفهان را دیده باشید، احتمال می‌دهم از دیدن گنبد خاکی و کوچک پشت این عمارت غافل مانده‌اید. شاید به‌خاطر این است که کاخ شاه پشتش به آن است. البته با اینکه درباره ساخت و تاریخ تاسیسش اختلافاتی وجود دارد، ولی دلیل نمی‌شود نادیده‌اش بگیریم.

توحیدخانه کاخ عالی قاپو با آن طراوت خشت‌وگلی و نمای آجری و بیرونی‌اش با یک قوسِ نیم‌دایره همچین بگویید نگویید دلم را برده که فقط از اروپایی‌ها برمی‌آید این اقتباس‌ها را بکنند تو سر شاهان دوره قاجار. کتیبه‌ای با نوازش خط ثلث در فضای داخلی دوازده‌ضلعی گنبدخانه هم کوبیده شده به دیوار که هیچ‌کس از تاریخ کتیبه و نویسنده‌اش هیچ نمی‌داند.

کاخ عالی قاپو

عکس از: سایت Christies

گفته می‌شود شاه عباس کبیر یا همان شاه عباس اول شاید می‌خواسته با ساخت این گنبد روی کاخ عالی قاپو عرض ارادتی بکند به دو مسجد جلویی‌اش. اما هرچه هست، یکی از کاربردهایش این بوده که صوفی‌های زمان صفویه در آن دور هم جمع می‌شدند و پادشاه که سرش شلوغ بوده و وقت نمی‌کرده به آن‌ها رسیدگی کند، مسئولیت راهنمای صوفیان را به کسی با عنوان خلیفه‌الخلفا می‌سپرده تا صوفیان و سالکان را راهنمایی و ارشاد کند.

در زمان صفویه کسی نمی‌توانسته بادی به غبغب بیندارد و با سلاح وارد این مکان مقدس در کاخ عالی قاپو شود. طبق معمول قاجارها آمدند و کاری که نباید می‌کردند و کردند و به صرافت افتادند تا توحیدخانه را از مقدس و امن‌بودن بیندازند.

در زمان پهلوی هم که رُس توحیدخانه کاخ عالی قاپو کشیده شد و کردنش زندان و ساختمانی‌هایی با عنوان شهربانی یا همان نیروی پلیس انتظامی امروزی خودمان در بخشی‌هایی از زمینش ساختند. امروزه این بنا، نه زندان است و نه ساختمان‌های شهربانی در آن قرار گرفته، منتها بعد از بازسازی و مرمت فقط تماشایی است.

پلکان کاخ عالی قاپو

۳ دستگاه راه‌پله در کاخ عالی قاپو اصفهان وجود دارد که دوتای آن‌ها به‌صورت مارپیچ و قرینه‌ای با ۱۱۴ پله بنا شدند تا محلی برای رفت‌وآمد دربانان باشد. یک راه‌پله دیگری هم به نام راه‌پله شاهی وجود دارد که با کاشی‌کاری‌هایی به‌صورت پلکانی و مستقیم با ارتفاع ۲۲ تا ۳۲ سانت هر پله طراحی شدند که فقط نفس در می‌آورد.

افراد دربار از این راه‌پله برای رفت‌وآمد به طبقات بالاتر استفاده می‌کردند تا جمال شاه را ببینند. ازآنجاکه فضای تالار پذیرایی در طبقه سوم ظرفیت خوشامدگویی و پذیرایی میهمانان زیادی نداشت، سه ایستگاه در مسیر راه‌پله‌های شاهی از طبقه همکف تا تالار پذیرایی کاخ عالی قاپو وجود دارد که میهمانان در آنجا منتظر می‌ماندند تا شاه اجازه تشریف‌فرمایی به آنان را بدهد. کف این راه‌پله شاهی هم با کاشی‌کاری رنگ آبی و زرد و دیوارها با تزیین پرده‌سازی زینت شده‌ است.

جاهای دیدنی اصفهان

عکس از: سایت Indiapic

نامگذاری عالی قاپو چطور بود؟

سه دلیل برای نامگذاری عالی قاپو وجود دارد که یکی از آن‌ها قدرت‌نمایی سلسله صفوی علیه امپراتوری عثمانی بود. جایی که مسلمانان عثمانی عین همین کاخ را به نام باب عالی در اسلامبول یا استانبول امروزی ساخته بودند. شاه عباس اول هم که می‌خواست عظمت و برتری همیشگی ایرانیان را به رخ دنیا بکشد، کاخ عالی قاپویی ساخت که بسیار باشکوه‌تر و آراسته‌تر از کاخ عالی قاپو عثمانی‌هاست.

دلیل دوم ارادت خاص شاه عباس اول به امام علی(ع) بود که باعث شد در نقره‌ای برای بارگاه امام علی(ع) نصب کند و در قبالش به‌محض تبرک یکی از درب‌های رواق حرم امام علی(ع) را بیاورد و به درب ورودی عالی قاپو اضافه کند. احترام شاه عباس اول به این در تا حدی بود که اگر این‌ور و آن‌ور سواره رفت‌وآمد می‌کرد، به‌محض اینکه به درب کاخ نزدیک می‌شد، به‌خاطر تقربی که به این امام داشت از اسبش پیاده و تعظیم‌کنان وارد کاخش می‌شد.

کاخ عالی قاپو

عکس از: سایت Like A Local Guide

دلیل سومش هم اینجاست که صفوی‌ها قبل از انتقال پایتخت در قزوین در کاخ عالی قاپو قزوین حکمرانی می‌کردند. بعدها که پایتخت را از قزوین به اصفهان و میدان نقش جهان منتقل کردند، نام عالی قاپو را بر ورودی این میدان گذاشتند که به‌نوعی ادامه راهشان باشد. عالی قاپو از زبان ترکی آماده و به معنای «درب بزرگ» یا «درگاه بزرگ» است. البته بد بیراه هم نمی‌گفتند. درگاه بزرگی که به‌محض واردشدن به آن، خودشان را در نصف جهان و میدان نقش جهان می‌دیدند. البته این کاخ به نام‌های دولت‌خانه مبارکه نقش جهان و قصر دولت‌خانه هم شناخته می‌شود.

بهترین زمان بازدید از کاخ عالی قاپو چه وقت است؟

به بزرگی‌اش نگاه نکنید که شلوغ نمی‌شود. فرصتی پیش بیاید نصف جهان را در خودش جایی می‌دهد. پس شلوغی‌اش را در نظر بگیرید و از ساعت ۹:۰۰ صبح تا ۱۸:۰۰ عصر همه‌روزه به غیر از روزهای ۱۴، ۱۵خرداد و ۲۱رمضان، ۲۸صفر و تاسوعا و عاشورا پذیرای شماست. تابستان‌هایش سوزان و زمستان‌هایش استخوان‌خوردکن است، اما بهار و پاییز کاخ عالی قاپو از آن روزهای خاطره‌ساز برایتان خواهد ساخت.

کاخ عالی قاپو

عکس از: سایت Trip Advisor

عالی قاپو کجاست؟

آدرس متنی: ایران، شهر اصفهان، خیابان استانداری، خیابان سپه، میدان نقش جهان اصفهان، کاخ عالی قاپو.

شماره تلفن: ۰۳۱۳۲۲۲۲۱۷۳

لوکیشن عالی قاپو روی گوگل مپ

مسیر دسترسی به کاخ عالی قاپو چطور است؟

برای دیدن شگفتی میدان نقش جهان و کاخ عالی قاپو از سمت شرق از خیابان حافظ و از سمت غرب از خیابان استانداری و خیابان سپه وارد میدان نقش جهان شوید. اما اگر ماشین در اختیار دارید می‌توانید از پارکینگ خیابان سپه استفاده کنید تا درگیر پیداکردن جای پارک نشوید.

جاهای دیدنی اصفهان

عکس از: علیرضا واثق انصاری

یک عالی قاپو و هزار سودا

هر کجا که شاهی، ملکه‌ای یا هرکسی که سرش به تنش بی‌ارزد در آنجا باشد آباد می‌شود؛ حتی اگر هم زمانی بیابانی بیش نبود. نمونه‌اش می‌شود طهران خودمان همین که پایتخت شد، از آن خاک و خاشاک در ۱۰۰ سال پیشش بیرون بیاید و بشود تهران مدرن امروزی با آن کاخ‌های اروپایی‌اش که چشم خیلی‌ها را خیره نگه می‌دارد.

دیگر از اصفهان چه می‌خواهید؟ میدان نقش جهان اصفهان با آن حوض عریض و طویل و فوار‌های خروشانش و گل‌وگیاه سرسبزش چشم پادشاهانی که طلا و جواهرات خوش‌رنگ و پرزرق‌وبرقی در زندگیشان کم ندیده و نداشتند را جذب می‌کرده، چه برسد به مردم کوچه و بازار و خیابان ایرانی که عاشق هنر و زیبای هستند. نمی‌دانم چرا اما ایوان بالای کاخ عالی قاپو با آن ستون‌های لاغرش خیلی مرا یاد سقف و ستون‌های آرامگاه سعدی می‌اندازد. میدان نقش جهان را که تماشا کردید، سری هم بزنید به عالی قاپو که خودش یک دنیاست.

منبع: علی بابا

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت