![](https://rastingasht.com/wp-content/uploads/2024/05/reyhan-travel-1.jpg)
نوشتن درباره اصفهان برای منی که تمام سالهای عمرم را در این شهر زندگی کردهام، حس متفاوتی دارد. زمانی که به مدرسه میرفتیم، وقتی کسی درباره جاهای دیدنی اصفهان از ما میپرسید، اول میگفتیم: میدان نقش جهان، بعد به سراغ بقیه جاذبهها میرفتیم. بچه که بودیم، در چمنها و وسط میدان میدویدیم، به سن نوجوانی که رسیدیم، به سراغ کافهها و بستنی فروشیهای میدان میرفتیم و الان که بزرگ شدهایم، وقتی به میدان میرویم، مسحور زیبایی معماریاش میشویم. ما اصفهانیها با نقش جهان زندگی کردهایم!
هرکسی اصفهان را میشناسد، با میدان نقش جهان آن هم آشناست. البته قدیمیترها این میدان را با نامهای دیگری چون میدان امام اصفهان یا میدان شاه هم میشناسند. در این برگ از مجله گردشگری راستین گشت بههمراه یک اصفهانی در دوستداشتنیترین میدان اصفهان همراه میشوید، از حجرههای بازار میشنوید و طعم خوش بریانی را زیر زبانتان احساس خواهید کرد.
میدان نقش جهان کجاست؟
مساحت میدان نقش جهان چقدر است؟
چه دیدنیهایی در میدان نقش جهان وجود دارد؟
چرا میدان نقش جهان، نقش جهان است؟
نقش جهان فقط یک میدان نیست، یک مجموعه از آثار تاریخی دوران صفویه است که در قلب اصفهان قرار دارد. تا پیش از دوران صفویه به جای میدان باغ بزرگی قرار داشت، اما با تغییر پایتخت ایران از قزوین به اصفهان در دوران صفویه، سرنوشت باغ تغییر کرد. علت اصلی شهرت مجموعه نقش جهان این است که شاه عباس صفوی این منطقه را بهعنوان دولتخانه خود در نظر گرفت و عمارتهای مختلفی در آن بنا کرد. مساجد، عمارتها و خانههای قدیمی این منطقه شهرت نقش جهان را بیشتر کرده است.
- تور اصفهان
- هتل اصفهان
- بلیط هواپیما اصفهان
- بلیط اتوبوس اصفهان
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 2 میدان نقش جهان اصفهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/vipemocom2_میدان-نقش-جهان-کجاست؟.jpg)
عکس از: سایت Vipemocom
معماران نقش جهان، برای ساخت این میدان از نقشه میدان عتیق اصفهان که یکی از میدانهای قدیمی شهر بود، الگوبرداری کردند. بناهای تاریخی میدان عتیق بهمرور زمان تخریب شد و چیز زیادی از آن باقی نماند، اما مسئولان اصفهان دوباره آن را بازسازی کردهاند و اکنون با نام میدان امام علی شناخته میشود و از دیگر جاهای دیدنی اصفهان است.
میدان امام اصفهان جزو اولین جاذبههای ایران بود که در سال ۱۳۵۸ در فهرست میراث فرهنگی یونسکو ثبت شد. این میدان، پیش از آن، در سال ۱۳۱۳ در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته بود. اگر در میدان قدم بزنید، در گوشهوکنار آن لهجهها و گویشهای مختلف ایرانی و حتی زبانهای خارجی را میشنوید و این نشان میدهد نقش جهان اصفهان یکی از محبوبترین جاهای دیدنی اصفهان برای گردشگران ایرانی و خارجی است.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 3 غروب میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/vipemocom5.jpg)
عکس از: سایت Vipemocom
در هر ضلع از میدان نقش جهان دیدنیهای مختلفی وجود دارد. مسجد شاه در ضلع جنوبی، عالی قاپو در ضلع شرقی، مسجد شیخ لطفالله در ضلع غربی و سردر قیصریه در ضلع شمالی میدان قرار دارند. علاوه بر آن حجرههای بازار در دو قسمت بیرونی و داخلی میدان ساخته شده است. خلاصه که وجب به وجب میدان امام اصفهان دیدنی است و نباید جایی را قلم بیندازید.
سفر به گذشته نقش جهان
همان طور که قبلتر گفتم، قبلا به جای میدان بزرگ باغ بزرگی بود و در میان آن عمارتهای نظامی از دوران تیموریان دیده میشد. تا پیش از صفویه، مراسمهای مختلف در این محل برگزار میشد و به یکی از مناطق اصلی اصفهان تبدیل شده بود. البته در آن زمان میدان هنوز به اوج شکوفایی نرسیده بود؛ همهچیز از وقتی آغاز شد که شاه عباس اول به اصفهان آمد و معماران خبره را برای آبادکردن شهر به کار گرفت.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 4 تاریخچه میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/vipemocom3_سفر-به-گذشته-نقش-جهان.jpg)
عکس از: سایت Vipemocom
معماران بزرگ زمان شاه عباس با الهام از معماری میدان عتیق، میدان امیر چخماق یزد و عمارتهای سلطنتی قزوین، نقش جهان را بنا کردند. در ابتدا وسط میدان محلی برای عبورومرور عابران و چهارپایان بود و در اطراف حجرهها و بناهایی برای تجارت وجود داشت، بهمرور زمان شاه عباس دوم تغییرات بیشتری در میدان به وجود آورد و فرم کنونی آن طی سالهای ۹۸۱ تا ۹۹۵ شمسی شکل گرفت.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 5 سفر به گذشته](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/madainproject-2_سفر-به-گذشته-نقش-جهان.jpg)
عکس از: سایت Madainproject
دوران اوج میدان بزرگ اصفهان بعد از ضعیفشدن صفویان به پایان رسید. آخرین شاهان صفوی توجه زیادی به وضعیت میدان نداشتند و نتیجه آن شد که آبادانی و ابهت میدان از دست رفت. اوضاع با حمله افغانها بدتر شد. در میان پادشاهان قاجار هم کسی برای نقش جهان اصفهان دل نسوزاند. نتیجه این بیتوجهیها تخریب نقارهخانه میدان و عمارت ساعت بود.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 6 گذشته میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/madainproject-3در-گذشته-چه-رویدادهای-مهمی-در-این-میدان-برگزار-میشد؟.jpg)
عکس از: سایت Madainproject
رضاشاه پهلوی اولین کسی بود که بعد از مدتها به این میدان رسیدگی کرد و با بازسازی عمارت ها و حجرهها نوای زندگی را در آن به صدا درآورد. بعد از اقدامات رضاشاه، مردم دوباره به نقش جهان برگشتند و مشغول تفریح و تجارت در این میدان بزرگ شدند. کمکم پای گردشگران هم به میدان باز شد و بسیاری از بازدیدکنندگان خارجی از زیباییهای این میدان در کتابها و سفرنامههایشان نوشتند.
در گذشته چه رویدادهای مهمی در این میدان برگزار میشد؟
میدان امام اصفهان داستانهای بسیاری را از سر گذرانده و شاهد مراسمهای مختلف بوده است. در زمان صفوی و پهلوی جشنهای سلطنتی بسیاری در این میدان برگزار میشد، ارتش در میدان رژه میرفت و مردم در مناسبتهای مختلف مثل نوروز و یلدا در میدان جمع میشدند.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 8 چوگان قدیم](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/imna_چوگان-قدیم.jpg)
عکس از: سایت Imna
یکی از قدیمیترین خاطرات نقش جهان که امروز کمکم به فراموشی سپرده میشود، برگزاری مسابقات چوگان در آن است. این میدان بزرگترین و اولین میدان چوگان دنیاست. بسیاری از میدانهای چوگان در سراسر جهان با الهام از معماری نقش جهان ساخته شده است.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 9 رویدادهای مهم میدان تاریخی اصفهان چوگان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/bornanews_چوگان.jpg)
عکس از: سایت Bornanews
چوگان ورزشی است که پیشینه آن به ایرانیان برمیگردد و اصفهانیها هم از زمان تیموریان بهصورت حرفهای چوگان بازی میکردند. در روایتهایی که درباره میدان باقی مانده میشنویم که بخشی از باغ بزرگ نقش جهان، میدان چوگان بوده است. شاهان صفوی هم با حفظ میدان چوگان، مناطق اطراف آن را آباد کردند.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 10 سقف مسجد](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/isna-9_مسجد-جامع-عباسی.jpg)
عکس از: سایت Isna
میدان نقش جهان در دوران صفوی به یک مرکز ورزشی، سیاسی و تجاری تبدیل شده بود. با برگزاری هر جشن سلطنتی، گروهی از ورزشکاران به میدان میآمدند و چوگان بازی میکردند. پادشاهان هم از ایوان عمارتها به تماشای سوارکاران حرفهای چوگان مینشستند و لذت میبردند.
چرا به این میدان، نقش جهان میگویند؟
زمانی که شاه عباس صفوی برای اولین بار این میدان را بنا کرد، به نام «میدان نو» مشهور شد. بعد از آن کم کم به نامهای دیگری چون «میدان قصر»، «میدان سلطنتی» و «میدان اصلی» هم شناخته شد. تا پیش از انقلاب مردم این میدان را با نام میدان شاه میشناختند، اما بعد از سال ۵۷ مقامات جمهوری اسلامی نام میدان را به میدان امام اصفهان تغییر دادند. البته این نام هم برای میدان ماندگار نبود و در نهایت دوباره به نام اصیل خود بازگشت و به میدان نقش جهان مشهور شد.
- هتل عباسی اصفهان
- هتل شیخ بهایی اصفهان
- هتل پیروزی اصفهان
- هتل کوثر اصفهان
- هتل عالی قاپو اصفهان
- هتل آسمان اصفهان
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 12 چاذبه های گردشگری اصفهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/madainproject-7.jpg)
عکس از: سایت Madainproject
نقش جهان نامی بسیار قدیمی است و به باغی که پیش از میدان در این منطقه وجود داشته بازمیگردد. در کتب تاریخی نوشته شده نام باغ نقش جهان اصفهان از شهری به همین نام در آذربایجان گرفته شده؛ این شهر اکنون با نام نخجوان شناخته میشود. اکنون مجموعه نقش جهان دوباره به همین نام مشهور شده و کمتر کسی از الفاظ میدان امام یا میدان شاه استفاده میکند.
معماری مسحورکننده میدان
والتر هینتس، ایرانشناس آلمانی، میگوید زمانی که میدان نقش جهان ساخته شد، بزرگترین میدان جهان بود که از نظر معماری و اصول شهرسازی در سراسر دنیا نظیر نداشته است.
میدان نقش جهان هنوز هم یکی از بزرگترین میدانهای تاریخی دنیاست و حتی از میدان سرخ مسکو هم بزرگتر است. از جذابیت معماری میدان هم همین بس که به شما اجازه نمیدهد حتی برای یک لحظه دوربین را زمین بگذارید! حتی ما اصفهانیها هم بعد از سالها رفتن و آمدن به میدان هنوز از عکاسی و تماشای معماری زیبای عمارتهای میدان خسته نشدهایم.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 14 معماری میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/s-travelsساعت-بازدید-میدان-چه-وقت-است؟.jpg)
عکس از: سایت Travels
هر گوشه از میدان را نگاه کنید، جاذبه معماری منحصربهفردی میبینید که اگر بخواهم درباره آنها با شما صحبت کنم، احتمالا میتوانم هزاران کلمه بنویسم. حتی اگر مجالی برای نوشتن داشتم، باز هم سخنم را با این عبارت تمام میکردم: شنیدن کی بوَد مانند دیدن؟
در برخی از قسمتهای میدان کاشیها و نقش و نگاری فیروزهای رنگ توجه گردشگران را جلب میکنند و در قسمتهای دیگر خشتهای گلی سادهای که به شیوهای هنرمندانه روی هم چیده شده و حجرهها را ساخته است.
پادشاه معماری نقش جهان هم عمارت عالی قاپوست که از هر آجرش هنر میبارد! البته این پادشاه وزیر و خدموحشم هم دارد؛ مسجد جامع اصفهان، مسجد شیخ لطفالله، سردرها و بازار هم اشرافیان معماری اصفهان هستند که در قسمتهای بعدی به توصیف آنها هم میرسیم. با دیدن معماری نقش جهان میتوانید درک کنید اوج هنر یک معمار چقدر میتواند باشد.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 16 مسجد جامع عباسی میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/tasteiran-4_مسجد-جامع-عباسی.jpg)
عکس از: سایت Tasteiran
نقش جهان فقط یک میدان تاریخی نیست
همان طور که گفتیم میدان بخشی از مجموعه نقش جهان است. تعداد زیادی از جاهای دیدنی اصفهان با فاصله نزدیک از یکدیگر قرار دارند. به همین دلیل اگر حوصله پیادهروی داشته باشید، میتوانید مسیر بین سی و سه پل، چهارباغ، پل خواجو، مجموعه نقش جهان و میدان امام علی را پیاده طی کنید. توصیف همسایهها را به زمانی دیگر موکول میکنیم و در ادامه مقاله همچنان به نقش جهان گردی ادامه میدهیم.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 17 جاذبه های گردشگری اصفهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/reyhan-travel-3_بهترین-زمان-بازدید-از-میدان-بزرگ-اصفهان-چه-وقت-است؟.jpg)
عکس از: سایت Reyhan Travel
مسجد شاه: مجمع خوبیهای معماری صفوی
مسجدجامع عباسی بنایی است که در کاشیهای آن غوغای رنگها دیده میشود و شبیه یک حوض نقاشی است. مسجد جامع با نامهای دیگری چون مسجد امام و مسجد سلطنتی هم شناخته میشود و هنوز هم یکی از مهمترین بناهای تاریخی اسلامی در ایران است. زمانی که وارد مسجد شاه میشوید، جذابیتهای کاشیکاریها نگاه شما را بهسمت بالا میکشاند. در میدان نقش جهان جاذبه بهسمت بالاست، زیرا بسیاری از دیدنیهای آن در سقف و سردرها کار شده است.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 18 مسجد جامع عباسی](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/tasteiran-6_مسجد-جامع-عباسی.jpg)
عکس از: سایت Tasteiran
مسجد شاه در ضلع جنوبی میدان قرار گرفته و در آن دو مدرسه علمیه نیز وجود دارد. یکی از نکات جالب تکه سنگی است که در مدرسه سلیمانیه قرار دارد و ظهر حقیقی اصفهان را باتوجهبه زاویه تابش آفتاب نشان میدهد و ضلع دیگر آن همجهت با قبله است. شیخ بهایی این سنگ را طراحی کرده و در مدرسه سلیمانیه قرار داده است.
هنگام ورود به مسجد، اولین چیزی که توجهتان را جلب میکند، سردر هشتی آن است که با کاشیهای فیروزهای تزیین شده است. بر سردر مسجد کتیبههای دست خط علیرضا عباسی، محمدرضا امامی، محمدصالح امامی و عبدالباقی تبریزی دیده میشود. خواندن این کتبیهها کار سادهای نیست، اما اگر دقت کنید متوجه میشوید که مسجد با هزینه شخصی شاه عباس ساخته و به روح بزرگ شاه طهماسب تقدیم شده است. همچنین از معماران هنرمند مسجد در کتبیهها تجلیل شده است.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 19 میدان نقش جهان و مسجد](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/vipemocom_مسجد-جامع-عباسی.jpg)
عکس از: سایت Vipemocom
بعد از ورود به صحن مسجد، جشن رنگ و هنر و معماری آغاز میشود. صحنها، میانسرای اصلی، هشتیها، سرداب و وضوخانه و آبریزگاه هرکدام معماری منحصربهفردی دارند و چشمانتان را نوازش میدهند.
مسجد شیخ لطفالله: شاهکاری که بهخاطر بیگنبدبودن ناشناخته مانده
شیخ لطفالله یکی از علمای شیعه ساکن لبنان بود. شاه عباس اول بهخاطر ارادتی که به او داشت، از او برای زندگی در ایران دعوت کرد و او بههمراه چند نفر از علما به ایران آمد. شاه عباس برای نشان دادن ارادت خود به عالم شیعه، مسجدی به نام او تأسیس کرد تا محلی برای تحصیل طلاب و برگزاری نماز باشد.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 20 مسجد شیخ لطف الله](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/tasteiran-8_مسجد-شیخ-لطف-الله.jpg)
عکس از: سایت Tasteiran
معماری مسجد شیخ لطفالله در عین شباهت به معماری مسجد شاه متفاوت است! در نگاه اول همان هشتیها و کاشیکاریهایی که در مسجد جامع وجود دارد را میبینید، اما زمانی که وارد مسجد میشوید و بیشتر دقت میکنید، متوجه میشوید که در معماری این دو مسجد تفاوتهای بسیاری وجود دارد. البته برخی از قسمتهای مسجد مرمت شده و با آنچه در ابتدا ساخته شده بود، مقداری متفاوت است.
- بلیط هواپیما مشهد اصفهان
- بلیط هواپیما تهران اصفهان
- بلیط هواپیما اصفهان تهران
- بلیط هواپیما اهواز اصفهان
- بلیط کیش اصفهان
- بلیط هواپیما بندرعباس به اصفهان
بعد از ورود به مسجد به راهرویی میرسید که دیوارهای آن پر از نقش و هنر معماری است و با راهرفتن در راهرویی که خم ۹۰ درجه دارد، به دور صحن مسجد طواف میکنید. معماران اصفهانی رسوم نیکو را هم در ساختمانهایشان رعایت کردهاند! بعد از ۲۰ تا ۳۰ قدم، پیچ راهرو را پشت سر میگذارید. باید چند ثانیه منتظر بمانید تا چشمتان به نور عادت کند و شبستان اصلی شگفتیهایش را مقابل چشمانتان به نمایش بگذارد.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 21 کاخ عالی قاپو میدان نقش جهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/tasteiran-1_عالی-قاپو.jpg)
عکس از: سایت Tasteiran
مسجد شیح لطفالله برای عبادت خاندان عباسی ساخته شده بود. مردم عادی اجازه ورود به این مسجد را نداشتند و به همین دلیل، معماران برای آن مناره نساختند. مناره برای آن است که مردم از وجود مسجد باخبر شوند و برای نمازگزاری به داخل آن بروند. ازآنجاییکه مسجد شیخ لطفالله منارههای بزرگ مسجد شاه را ندارد، برخی از افراد تصور میکنند مسجد شاه باشکوهتر و دیدنیتر است. با ورود به مسجد شیخ لطفالله متوجه میشوید که چرا این تصور درباره مسجد اشتباه است!
عمارت عالی قاپو: پادشاه معماری میدان نقش جهان اصفهان
همان طور که پیش از این هم گفته بودم، عالی قاپو پادشاه معماری نقش جهان است! ساخت این شاهکار بیشتر از ۱۰۰ سال طول کشید و سه پادشاه عباسی (شاه عباس اول و دوم و شاه سلطان حسین) روی آن کار کردند. شاه عباس اول این بنا را بهعنوان قصر دولتخانه ساخت، به همین دلیل همهچیز در آن تا این حد کمنظیر است.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 23 عالی قاپو اصفهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/arwtravels-1_عالی-قاپو.jpg)
عکس از: سایت Arwtravels
در ابتدا کاخ عالی قاپو در یک طبقه ساخته شده بود، اما بهمرور زمان و با قدرتمندشدن صفویان عمارت گستردهتر شد. عالی قاپو هم از دیگر بناهایی بود که قربانی بیتوجهی پادشاهان قاجار و جنگهای ایران شد، اما معمارانی که رضاشاه برای تعمیر انتخاب کرده بود، توانستند تا حد زیادی بنا را بازسازی کنند. البته بنای کاخ در سالهای اخیر هم در دست مرمتکاران قرار گرفته است و تا چند سال قبل ورود و بازدید از کاخ ممنوع بود.
![میدان نقش جهان؛ نگین انگشتر پرنقشونگار اصفهان 24 عالی قاپو اصفهان](https://www.alibaba.ir/mag/wp-content/uploads/2022/02/arwtravels-2_عالی-قاپو.jpg)
عکس از: سایت Arwtravels
ویژگیهای معماری کاخ عالی قاپو بهاندازهای است که باید در مقالهای منحصربهفرد به آن پرداخت. شگفتانههای معماری کاخ با قرارگرفتن در ورودی شروع میشود و با رسیدن به تالار موسیقی و ایوان که در بالاترین طبقه قرار دارند، به اوج میرسد. واژههایی چون زیبا، بینظیر، شاهکار و آنچه شبیه آنهاست برای توصیف معماری عالی قاپو کافی نیست؛ توصیه میکنم چشمانتان را به دیدن این معماری مهمان کنید و سفر به اصفهان را در برنامه قرار دهید.